Tại sao Mỹ Sơn được gọi là "Thánh địa"

Mỹ Sơn là tên một thung lũng thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam — nơi tọa lạc thánh địa tôn giáo linh thiêng nhất của vương quốc cổ Champa. Chịu ảnh hưởng sâu sắc của Ấn Độ giáo, các vua Champa cho dựng đền tháp thờ thần Shiva từ rất sớm để cầu nguyện cho sự thịnh vượng và bình an của vương quốc, hình thành nên quần thể thánh địa Mỹ Sơn.

Theo kinh Brat Samhita của Ấn Độ giáo, chư thần thường ngự ở những nơi như thung lũng kín đáo, bình nguyên gần sông lớn hay đồi núi ven biển. Mỹ Sơn nằm lọt trong một thung lũng biệt lập, yên tĩnh — hội đủ điều kiện của một chốn linh thiêng. Dòng suối Khe Thẻ bắt nguồn từ núi Đại Sơn (dân gian gọi là núi Răng Mèo) đổ xuống thung lũng rồi hòa vào sông Thu Bồn, được xem là hình ảnh tượng trưng cho dòng sông thiêng Ganga — vợ thần Shiva — đổ xuống trần gian.

Tín ngưỡng thờ núi thiêng vốn là văn hóa bản địa Đông Nam Á khi tiếp xúc với Ấn Độ giáo; ở Mỹ Sơn, ngọn núi Đại Sơn còn được cho là mang dáng hình chim thần Garuda khổng lồ sải cánh ra biển — biểu tượng hộ trì sự bình an và thịnh vượng cho vương quốc. Địa thế hiểm trở, kín đáo của thung lũng cũng khiến nơi đây trở thành một vị trí phòng ngự lý tưởng, nơi các vua Champa có thể lui về ẩn náu mỗi khi kinh đô Simhapura (Trà Kiệu) bị uy hiếp.

Theo nhà nghiên cứu Trần Kỳ Phương, thánh địa Mỹ Sơn nằm trong mô hình tổng thể của tiểu quốc Amaravati (vùng Quảng Nam xưa), được tổ chức theo năm yếu tố phong thủy thiêng liêng: núi thiêng (Mahaparvata), sông thiêng (Thu Bồn), cửa biển thiêng (Đại Chiêm/Hội An), thành phố thiêng (Trà Kiệu) và đất thiêng — chính là khu đền thờ Mỹ Sơn.

Như vậy, chính sự hội tụ giữa núi thần và sông thiêng đã đưa Mỹ Sơn trở thành thánh địa — trung tâm tôn giáo quan trọng bậc nhất của vương quốc Champa suốt nhiều thế kỷ.