Nghệ thuật Chăm

Nghệ thuật ca múa nhạc truyền thống của người Chăm không chỉ hiện diện trong các lễ hội mà còn được biểu diễn trên sân khấu nghệ thuật, phát thanh, truyền hình. Dân ca Chăm có thể chia thành bốn loại chính: hát tụng ca kể tiểu sử, công trạng các vị thần; hát giao duyên giữa nam và nữ; hát vãi chài miêu tả lao động sản xuất; và hát ngâm truyện thơ, tương tự ngâm thơ hay hát kể sử thi.

Trong các lễ tục, các bài khấn ca của thầy Kadhar và thầy Maduen là lời ca ngợi thần linh, được chia làm ba phần: mở đầu thỉnh mời các thần, giữa kể tiểu sử công trạng, và cuối tiễn các thần về thượng giới. Theo thống kê, người Chăm có khoảng 75 bài hát lễ khác nhau. Bài hát của thầy Kadhar mang âm điệu trầm buồn, tự sự; trong khi bài hát của thầy Maduen sôi động, giục giã hơn — mỗi loại gắn với những nghi lễ và dịp lễ riêng.

Nhạc cụ truyền thống đóng vai trò quan trọng trong nghi lễ: đàn Rabap gắn với thầy Kadhar, trống Baranưng gắn với thầy Maduen, còn đàn Kanhi — loại đàn nhị chuyên dùng trong tang lễ của người Chăm Ahiêr — tấu lên giai điệu trầm buồn để tiễn đưa linh hồn người quá cố. Những nhạc cụ này không chỉ là phương tiện âm nhạc mà còn là cầu nối linh thiêng giữa con người và thần linh.

Về sau, các nhạc sĩ như Đàng Năng Quạ, Amư Nhân đã khai thác vốn âm nhạc cổ Champa để sáng tác nhiều ca khúc mới, vẫn giữ được âm điệu đặc trưng với trống Ginăng, trống Baranưng, kèn Saranai, chiêng, lục lạc và đàn Kanhi, đồng thời thổi vào đó hơi thở của đời sống đương đại — giúp kho tàng âm nhạc Chăm được tiếp nối qua nhiều thế hệ.